Twee vragen die je helpen je aandacht te beschermen

Je wilt iets in je agenda checken, maar als je je telefoon pakt, zie je dat er wat appjes zijn binnengekomen. Die lees je eerst even, een paar beantwoord je en opeens heb je Instagram geopend. Een uur later heb je je agenda nog steeds niet gecheckt. Hoe kun je meer grip krijgen op waar je aandacht heengaat?

We leven in een aandachtseconomie

Of je nu thuis bent of op het werk, een constante stroom meldingen, berichten en reclames strijdt om je aandacht. De Amerikaanse psycholoog en econoom Herbert A. Simon stelde daarom dat we in een aandachtseconomie leven: grondstoffen, arbeid en zelfs data vormen niet langer de kern van economische waarde, dat is jouw aandacht. Het is een schaars goed waar voortdurend aan getrokken wordt. En dat heeft gevolgen voor je persoonlijke en professionele leven.

Een kleine afleiding kan je namelijk al in no time van je voorgenomen koers afbrengen. Onderzoek van psycholoog Gloria Mark laat zien dat we na een onderbreking vaak zo’n twintig minuten nodig hebben om weer verder te gaan met waar we mee bezig waren. In haar studies naar werkgedrag blijkt bovendien dat mensen die veel taakwisselingen maken weliswaar drukker lijken, maar ook meer stress ervaren en minder gedaan krijgen. En dat terwijl veel van onze activiteiten vandaag de dag internet nodig hebben en dit, door een tragische fout, de rijkste bron van afleiding is die ooit is uitgevonden.

Het ligt voor de hand dat we de oplossing in onze eigen wilskracht gaan zoeken. We moeten ons beter concentreren! Meer discipline opbrengen! Helaas werkt deze tactiek vaak voor geen meter. Waar je aandacht heengaat, wordt grotendeels onbewust bepaald. Constant jezelf moeten aanmanen, geeft alleen maar meer onrust en ook nog eens een schuldgevoel, waardoor je juist nog meer afleiding gaat opzoeken. Daar komt bij dat wilskracht geen stabiele eigenschap is waar je onbeperkt uit kunt putten, maar iets wat fluctueert met vermoeidheid, stress en stemming.

Zelfoverschatting van het toekomstige zelf is de meeste mensen niet vreemd. Je denkt dat je straks wel sterk genoeg bent om de verleiding te weerstaan. Dat je heus niet weer blijft hangen of meegesleept wordt. Maar op het moment zelf werkt je brein vaak anders. Emoties winnen het dan moeiteloos van voornemens.

Daar komt bij dat afleiding je niet alleen overkomt, maar dat je het vaak ook opzoekt om jezelf te beschermen. Om niet die taak aan te hoeven gaan die er voor jou werkelijk toe doet, maar waarin je ook kunt falen. Om niet stil te hoeven staan bij je ware gevoel. Om niet afgewezen te kunnen worden. Als het dan makkelijk beschikbaar is, zit je toch eerst weer even op je nieuwsapp te kijken of neem je de tijd om een uitgebreid antwoord te formuleren op die niet zo heel belangrijke vraag van je collega.

Wie alleen vertrouwt op discipline, bouwt dus op drijfzand. We moeten van tevoren iets inbouwen om ons tegen de prikkels van buitenaf en tegen onszelf te beschermen.

Wat kloosters ons leren

Kloosters werden ontwikkeld om mensen te helpen hun geest te concentreren. In zekere zin waren het grote, mooie machines om uitstel te vermijden en afleiding te beperken. Ze vertrokken vanuit een nuttig pessimistische aanname: we raken van nature gemakkelijk van koers en hebben alle hulp die we kunnen krijgen nodig om ons aan onze taken te wijden. Ze namen inzicht in de natuurlijke kwetsbaarheid van de mens als startpunt.

• Kloosters voerden een reeks ‘trucjes’ in om afleiding te bestrijden.
• Ze lagen meestal op afgelegen plekken, om de verleidingen van de stad op afstand te houden.
• Ze hadden zwijgcodes om roddelen te beperken.
• Ze regelden elk moment van de dag om ledigheid te bestrijden.
• Monniken hadden weinig of geen persoonlijk geld, zodat gedachten aan winkelen niet voor afleiding zorgden.
• Ze mediteerden op de dood en de kortheid van het leven om een gevoel van urgentie te bevorderen.
• Er was een systeem van regelmatige biecht en geestelijke begeleiding, zodat tijdverspillende neigingen herkend en gecorrigeerd konden worden.
• De muren waren extreem dik om afleidende geluiden buiten te houden.
• Er waren prettige loopgangen onder overdekte bogen, omdat sommige van onze beste ideeën komen wanneer we wandelen.

Het tegenovergestelde van het klooster is misschien wel het kantoor in je eigen huis: een plek die afleiding en uitnodigingen tot uitstel weet te maximaliseren. Niemand kijkt mee, er is een bed en een koelkast dichtbij, je kunt de was doen of de badkamer schilderen of achttien sudoku’s achter elkaar oplossen. Alleen kantoortuinen zijn misschien nog erger, met geluid van alle kanten, flikkerende schermen van collega’s en korte vragen tussendoor die voor constante onderbreking zorgen.

Kloosters herinneren ons eraan dat we, als we op hoog niveau willen denken en presteren, waarschijnlijk veranderingen nodig hebben in onze routines en in de structuur van ons leven.

Twee kloostervragen voor je aandacht

Je kunt dus het hele architectonische en sociale systeem rondom de manier waarop we werken, in combinatie met de natuurlijke structuur van je geest, verantwoordelijk houden voor je afleiding. Als monnik leven is voor de meeste mensen geen optie en zolang je dat niet doet, kun je ook geen monnikachtige toewijding van jezelf verwachten. Mildheid en vergevingsgezindheid naar jezelf toe zijn dus zeker op hun plaats.

Dat je in deze tijd regelmatig in een mui wordt gegooid, kun je niet verhelpen. Oefenen op je zwemslag is wel een optie. Daarvoor kun je nadenken over hoe je op bepaalde momenten je omgeving iets meer op een klooster kunt laten lijken, om het jezelf iets moeilijker te maken om mee te gaan met de stroom van afleiding.

De volgende twee vragen helpen je hiermee op weg. Schrijf je antwoorden op en deel ze bij voorkeur ook met iemand anders, zodat je het jezelf iets moeilijker maakt om te vluchten.

1. Wanneer zit afleiding mij in de weg en waar komt het dan vandaan?
2. Kan ik vooraf iets doen om mijn aandacht te beschermen op deze momenten? Zo ja, wat dan?
   Denk aan meldingen uitzetten, bepaald werk op een andere plek doen, afspraken over bereikbaarheid maken, deadlines afspreken, zorgen dat je aan iemand je voortgang moet rapporteren of je telefoon toch maar weer eens uit het raam gooien…

En als het toch niet lukt? Lees dan dit artikel om de schoonheid van afleiding meer te gaan waarderen of schrijf je in voor ons trainingspakket Focus en flow.