Manu Keirse: Vingerafdruk van verdriet

Vingerafdruk van verdriet van hoogleraar Manu Keirse is een helend boek voor iedereen die te maken heeft met verlies. Keirse deelt hierin zijn betrokken en toegankelijke inzichten over rouw en hoe je met gemis kunt omgaan. Op ons blog lees je een stuk uit dit boek. Wil je meer horen van Manu Keirse? Op 4 december 2025 is hij te gast bij onze online masterclass Hoe het verleden in je voortleeft.

Een intense persoonlijke ervaring

Het is onvermijdelijk dat je mensen die je dierbaar zijn op een dag zult verliezen. Soms overkomt het je als volwassene, soms raakt het ook kinderen op jonge leeftijd. Er is geen mens die eraan ontsnapt. Afscheid nemen van iemand met wie je nauw verbonden bent, is een intense persoonlijke ervaring. Geen twee mensen rouwen op precies dezelfde manier. Er zijn weliswaar gelijkenissen tussen hoe jij je voelt en hoe jij reageert en de gevoelens en reacties van andere mensen in rouw, maar rouw is altijd uniek. Je kunt jouw rouw dus niet zomaar vergelijken met de rouw van iemand anders, net zoals je jouw rouw vandaag niet kunt vergelijken met je verdriet om een eerder verlies. Dat komt omdat het effect van verschillende verliezen telkens anders is en je achterlaat met andersoortige behoeften. Hoe je het missen van een dierbaar iemand ervaart, wordt meebepaald door je persoonlijke ervaringen, je relatie met de overledene, de leeftijd waarop je de persoon moet missen en de omstandigheden van je leven waarin het verlies zich voordoet. Omdat al deze factoren van mens tot mens verschillen, is een dierbare missen of verliezen voor iedereen iets heel specifieks.

Verlies is voor iedereen anders. Als jij je partner verliest, is dat niet hetzelfde als je kinderen die een van hun ouders verliezen. Ook al is het dezelfde persoon die sterft, het verlies zal voor jou als partner altijd anders zijn dan voor je kinderen. Als een ouder sterft, is dat voor de verschillende kinderen niet dezelfde ervaring. Elk kind heeft er zijn of haar ouder van gemaakt. Voor elk van hen is het verlies dan ook gekleurd door hun persoonlijke ervaringen. Ook wanneer je als ouders een kind verliest, kun je als partners heel verschillend treuren over dit verlies. Het lijkt soms alsof je elk een ander iemand verliest. In je verdriet kun je voor je partner een vreemde lijken, alsof jullie geen echte band meer hebben. Het verdriet kan een kloof creëren, waardoor je van elkaar verwijderd raakt. De nauwe verbondenheid die je met je partner voelt, kan ervoor zorgen dat je ook zeer intens elkaars pijn voelt. De pijn van je partner boven op je eigen pijn kan moeilijk te dragen zijn. Misschien sluiten jullie je daarom af voor elkaar. De tijdelijke verwijdering en de afstand die je dan ervaart, zijn veeleer tekenen van grote betrokkenheid dan van onverschilligheid. Het is een vorm van bescherming: je wilt jezelf en je partner niet nog meer pijn doen. Rouw veroorzaakt dus soms een afstand. Je voelt die verwijdering vaak heel intens bij opgroeiende kinderen. Zeker tieners vinden het soms moeilijk om hun verdriet te uiten, bijvoorbeeld omdat ze denken dat huilen iets voor kleine kinderen is, of omdat ze hun ouders willen beschermen voor hun verdriet. Misschien kunnen ze het niet aan om, naast hun eigen verdriet, ook dat van hun ouders erbij te krijgen. Ze laten dan hun verdriet niet zien, niet omdat ze zich niet betrokken voelen, maar net omdat ze zichzelf willen beschermen tegen te veel verdriet. Bij anderen en op andere momenten kan het sterven van een dierbare een nieuwe toenadering bewerkstelligen en de relatie veel inniger maken dan voorheen. Je kunt elkaar verliezen in het verdriet, maar je kunt elkaar in rouw ook op een bepaald moment terugvinden.

Een vingerafdruk

Verdriet is als een vingerafdruk. Een vingerafdruk is voor iedereen herkenbaar en toch zijn twee vingerafdrukken nooit gelijk. De lijnen vormen telkens weer een uniek patroon. Zo is het ook met verdriet. Ook al ben je ouders van hetzelfde kind, je beleeft niet hetzelfde gemis. Je andere kinderen missen plots een broer of een zus. Dat is niet hetzelfde als je kind verliezen. Ook grootouders beleven op hun manier het sterven van datzelfde kind. Ze verliezen een deel van hun toekomst, ze verliezen de vreugde van hun kinderen en ze durven soms hun verdriet niet te uiten omdat ze het gevoel hebben dat ze minder recht hebben op verdriet dan hun kinderen, die toch hun kind hebben moeten afstaan. Een zoon of dochter verliezen is anders dan als man je partner verliezen en achterblijven met twee jonge kinderen. Als een moeder op 82-jarige leeftijd sterft, is dat een ander verlies voor de dochter van veertig jaar die ongehuwd bleef en altijd bij haar moeder heeft gewoond, dan voor de zoon die al twintig jaar is getrouwd en een eigen gezin heeft. Iemand verliezen die zelf zijn leven beëindigde, iemand die sterft bij een ongeval of iemand die een natuurlijke dood sterft… het is telkens een andere ervaring. Het rouwproces kan dus zeer verschillend verlopen. Bij een langdurige ziekte bijvoorbeeld heb je mogelijk de kans gehad om geleidelijk naar het afscheid toe te groeien. De herinnering is anders als je afscheid kunt nemen en kunt uitspreken wat nog onafgewerkt is, dan wanneer je heel plots en onverwachts met een overlijden wordt geconfronteerd. Elk verlies brengt zijn eigen problemen met zich mee. Er zijn gelijkenissen, maar ook verschillen. Dat maakt dat je het verdriet dat je voelt niet kunt gelijkstellen met het verdriet van anderen. Zoals bij vingerafdrukken zijn de grote lijnen herkenbaar, maar ze lopen telkens weer anders. Dit betekent niet dat het ene verlies erger is dan het andere. Het is gewoon anders. Je kunt verlies niet wegen of meten. Het is zo erg als het is voor jou op dit moment.

Meer dan droefheid

“Het is een opluchting om te kunnen huilen.
Verdriet smelt weg in de vloed van tranen.”
– Ovidius

Rouw is meer dan alleen droefheid en depressie. Rouwen gaat gepaard met een heel scala van gevoelens, gaande van angst en agressie tot schuld, verwarring, maar ook opluchting en nog zoveel meer. Bovendien dringt rouw door in alle dimensies en niveaus van je leven. Rouw blijft niet beperkt tot de grenzen van je gezin, maar heeft een invloed op je werk, je relaties met anderen en je zelfbeeld. Als je rouwt, kan ongeveer elke emotie opkomen, ook emoties die je bij jezelf voorheen niet kende en vreemd lijken in deze context van verlies. Wat het vaak moeilijk maakt, is de ongewone intensiteit waarmee ze opkomen. Je begrijpt soms je eigen reacties niet. Soms reageert je omgeving ook onwennig op jouw hevige emoties. Misschien proberen ze die te temperen. Als je je ‘sterk houdt’ en ‘je gevoelens onder controle hebt’, word je beschouwd als ‘flink’ en als iemand die ‘het goed doet’. De onwennigheid van je omgeving om het verdriet en alle emoties die dat verdriet met zich meebrengt toe te laten, geeft je mogelijk het gevoel dat je gedrag niet juist is, of zelfs abnormaal. Misschien schaam je je over je verdriet en de intensiteit van je emoties. Schaamte heeft te maken met het gevoel dat wat je doet verkeerd is. Jij als rouwende bent hier nochtans niet verkeerd, maar de samenleving. Onze maatschappij probeert pijn en gevoelens die gepaard gaan met verlies zoveel mogelijk weg te duwen. Wanneer je als rouwende met je verdriet, je opstandigheid en al je intense emoties naar buiten komt, kun je dus helaas het gevoel krijgen dat je het je omgeving lastig maakt. Toch is dit de adequate weg om verdriet te overleven. Het is belangrijk jezelf toe te laten verdriet te hebben, en dat verdriet ook te uiten in woorden en in tranen. Zo vloeit het naar buiten.

Meer lezen? Bestel ‘Vingerafdruk van verdriet’ direct bij je ticket voor Hoe het verleden in je voortleeft of koop het boek hier.

Dit is een hoofdstuk uit het boek Vingerafdruk van verdriet dat is uitgegeven bij Lannoo.