Je weet al wat je gelukkig maakt

Volgens Ernst-Jan Pfauth weten we best wat ons gelukkig maakt. Maar waarom leven we er dan niet naar? Binnenkort spreekt hij samen met Typhoon en Stine Jensen in onze online masterclass: Waar doe ik het voor? In aanloop naar de collegereeks delen we hier de inleiding uit zijn boek Intentioneel leven met je. In dit geweldig geschreven en praktische boek deelt hij zeven wetenschappelijk-onderbouwde en zeer effectieve gewoontes voor meer focus en geluk. 

Ernst-Jan Pfauth

Bedenk eens voor jezelf welke zeven dingen je gelukkig maken. Wanneer voel je je goed? Wanneer ben je tevreden? Schrijf die momenten eens op. Grote kans dat er veel overlap is met het lijstje hieronder. Iedereen is anders en leeft onder andere omstandigheden, maar zodra is voldaan aan essentiële basisbehoeften als voedsel, veiligheid en fysieke en mentale gezondheid, zijn dit voor de meeste mensen de belangrijkste geluksmakers:

1. Met zoveel aandacht iets doen dat je de tijd vergeet.
2. Werken aan iets waar je in gelooft.
3. Iets betekenen voor anderen.
4. Dankbaar zijn voor wat je hebt.
5. Een financiële buffer hebben.
6. Tijd doorbrengen met de mensen van wie je houdt.
7. Leven volgens je eigen waarden.

Niet echt een verrassend lijstje, toch? Op een bepaalde manier wist ik dit allemaal al.
Toch viel ik, misschien net als jij, vaak ten prooi aan deze gelukskrakers:

1. Je laten afleiden, bijvoorbeeld door sociale media.
2. Werken voor status of om er rijk van te worden.
3. Jezelf telkens vergelijken met anderen.
4. Altijd maar meer willen.
5. Zoveel consumeren dat je geen geld overhoudt.
6. Te druk zijn.
7. Leven volgens de verwachtingen van anderen.

De geluksmakers geven je duurzame voldoening. De gelukskrakers geven je een leeg en onzeker gevoel. Ik leefde volgens de gelukskrakers. Daarom voelde ik me tijdens het carrière maken zo rot. Als geprivilegieerde jongen was ik bezig met mijn eigen hachje, in plaats van dat ik verbinding zocht met anderen. Ik was op zoek naar snelle kicks, in plaats van naar verdieping. Voortaan zou ik het anders doen. Ik zou zo veel mogelijk tijd en aandacht besteden aan het lijstje geluksmakers.

En ik leefde nog lang en gelukkig. Einde boek.

Nee, helaas niet.

Onze wereld is ingericht op gelukskrakers

Want ook al wist ik wat de geluksmakers waren, ik leefde er niet naar. Mijn aandacht verschoof telkens van wat waardevol is naar oppervlakkige onzin. En dat gold niet alleen voor mij. Om me heen zag ik vrienden en collega’s vluchten in afleiding. Het probleem: onze westerse maatschappij is volledig ingericht op de gelukskrakers, en je daaraan onttrekken is makkelijker gezegd dan gedaan.

Je komt die gelukskrakers tegen in de vorm van maatschappelijke verwachtingen, succesverhalen op sociale media, reclame en het kritische stemmetje in je eigen hoofd. Maatschappelijk gezien ben je pas succesvol als je voldoet aan een onhaalbaar schoonheidsideaal en je in het bezit bent van een dikke bankrekening, prestigieus werk en statussymbolen, zoals een bezoekje aan het nieuwste restaurant of het mooiste vakantieoord, kleding of een elektrische fiets van het juiste merk. Kijk maar naar wie de covers van de tijdschriften siert. Of waarmee je indruk maakt op een familiedag.

En neem die sociale media, waarop we onze successen kwijt kunnen. Deze technologische platforms zijn niet ontwikkeld om je relaties te verstevigen. Nee, duizenden ontwikkelaars en ontwerpers werken maar aan één missie: zo veel mogelijk verdienen aan jouw aandacht. Zoals oliebedrijven zo veel mogelijk olie uit de grond willen pompen, willen zij zo veel mogelijk van je aandacht extraheren en doorverkopen aan adverteerders. En dat lukt ze verschrikkelijk goed.

Soms schrik ik op van mijn telefoon en kijk ik in een wachtruimte, trein of café om me heen. Dan zie ik iedereen met gebogen nek naar zijn of haar telefoon turen, de vingers haastig en in vaste patronen bewegend over het scherm. Een gevoel van wanhoop overvalt me als ik zie hoe verslaafd ze ons hebben gekregen. Met slimme beloningen als likes en views spelen de platforms in op de menselijke behoefte aan erkenning, en moedigen ze jou en mij aan om alsmaar succesverhalen te delen. Met als gevolg dat het leven een kille concurrentiestrijd lijkt, waarin je streeft naar succes en je beloningen afmeet tegen die van anderen.

Ondertussen besteden adverteerders jaarlijks miljarden euro’s aan reclame om je wijs te maken dat de weg naar geluk bestaat uit consumeren. Maar er komt nooit een punt waarop je genoeg hebt. Er is altijd wel iemand die het beter voor elkaar lijkt te hebben. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat materieel succes weinig invloed heeft op je welzijn. Volgens onderzoekers wen je snel aan een nieuwe situatie. Even ben je blij met een nieuw huis of een promotie, daarna denk je: what’s next? Dit fenomeen noemen wetenschappers het hedonistische hamsterrad. Het leven vliegt op deze manier aan je voorbij, tot er iets vanzelfsprekends en waardevols wegvalt en je spijt hebt dat je het niet waardeerde toen het er nog was.

Ik liet me ook afleiden door de gelukskrakers. Als ik reclame zag, dacht ik weer even dat luxe spullen me gelukkig zouden maken. Als ik las over de prestaties van talentvolle ondernemers, voelde ik de aandrang om mezelf als nog succesvoller te profileren. Ik leefde volledig in dienst van de hooggespannen verwachtingen waarvan ik vermoedde dat anderen die van mij hadden, terwijl ik diep vanbinnen niet gelukkig werd van populariteit en prestige.

Herkenbaar? Vast. Inmiddels weet ik: het heeft geen enkele zin om jezelf te verwijten dat je te veel volgens gelukskrakers leeft. Het is in onze prestatiemaatschappij heel lastig om voortdurend volgens geluksmakers te leven. Maar dat betekent niet dat het onmogelijk is. We kunnen ons gedrag zo veranderen dat we minder vatbaar worden voor de afleidende werking van gelukskrakers. De grote vraag is dus niet zozeer waarvan je gelukkig wordt – dat weet je intuïtief al – maar hoe je ernaar leeft.

We laten ons afleiden door gelukskrakers

In veel van de zelfhulpboeken die ik las, ging het over afleiding. Sterker nog, zeker de helft van de boeken leek hierover te gaan. Eén ding hadden ze gemeen: er werd in besproken hoe je afleiding op de korte termijn kunt weerstaan. Hoe je bijvoorbeeld een gesprek kunt voeren met een vriend zonder afgeleid te worden door een appje. Of hoe je meer concentratie kunt vinden op een werkdag. Het probleem is: op een doodnormale dag zijn er honderden momenten waarop je die afleiding moet weerstaan. Eén keer je concentratie hervinden is als het winnen van een enkele veldslag in een oorlog die uit duizenden veldslagen bestaat. Misschien win je nog een slag of twee gedurende de dag, maar het overgrote deel verlies je, en daarmee verlies je de oorlog. Het is simpelweg onmogelijk om altijd gefocust te zijn. Daarnaar streven is je eigen teleurstelling organiseren. Hoeveel zelfhulpboeken ik ook las, ik bleef terugvallen in mijn oude gedrag.

Terwijl onderzoekers in de positieve psychologie wel degelijk stellen dat je veel invloed kunt hebben op je eigen geluksgevoel. De helft van je geluksniveau wordt bepaald door je genetische aanleg en 10 procent door demografische eigenschappen en externe omstandigheden. De overige 40 procent kun je beïnvloeden met je gedrag. De beste manier om je geluksgevoel te vergroten, is je richten op intentionele activiteiten waar je een grote betrokkenheid bij voelt. Dat zijn precies de dingen die op het lijstje van geluksmakers staan.

Waarom kost het dan toch zoveel moeite om daarvoor te kiezen? Ik vond het antwoord in de neuropsychologie: de dingen waarvan we weten dat ze bijdragen aan ons welzijn, zijn vaak ook de dingen waar we liever niet aan beginnen omdat ze veel energie kosten. Evolutionair gezien is het belangrijk om dat soort energievretende activiteiten zo veel mogelijk te vermijden. Ooit was die energiebesparende modus nuttig voor de jacht, maar aangezien we niet meer op ons eten hoeven te jagen, is deze natuurlijke drang tegenwoordig een tikkie minder relevant. Nu benadelen we onszelf als we alleen maar kiezen voor de makkelijke kicks die bij gelukskrakers horen. De makkelijkste keuzes in de wereld – denk aan fastfood en sociale media – maken ons op de lange termijn ongezonder en ongelukkiger.

Om meer geluk te ervaren, moet je dus ingaan tegen de oeroude neiging om de weg van de minste weerstand te kiezen. Dat sluit aan bij de bevindingen die Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman optekende in zijn bestseller Ons feilbare denken. Zijn onderzoek richtte zich op twee denksystemen: systeem 1 en systeem 2. Systeem 1 is snel, automatisch en impulsief, terwijl systeem 2 langzaam, bedachtzaam en inspannend is. Kahneman liet zien dat je vaak kunt vertrouwen op systeem 1 vanwege de lage energiekosten, maar dat systeem 2 cruciaal is voor complexe en bewuste beslissingen. Ik moest op zoek naar een methode die me er op cruciale momenten aan herinnert om van systeem 1 over te schakelen op systeem 2, en een bewust besluit te nemen over mijn gedrag en tijdsbesteding.

Hoe versla je afleiding op lange termijn?

Iedere dag moet je honderden, misschien wel duizenden van dit soort beslissingen nemen. Ga ik een rondje hardlopen of blijf ik doomscrollen? Heb ik die nieuwe sneakers die op Vinted staan echt nodig? Het nemen van al die beslissingen vraagt onrealistisch veel discipline. Daarom zocht ik naar een manier van leven die incalculeert dat je op dagelijkse basis afgeleid raakt van de geluksmakers, maar ze over de span van jaren toch centraal weet te stellen.

Langzaam maar zeker vond ik tactieken en gewoontes die me hierbij hielpen. Ik bedacht er een overkoepelende naam voor: intentioneel leven. Dat is een beetje een anglicisme, maar vat wel precies de essentie. Iets met een intentie doen, betekent dat je het doordacht doet. Als je intentioneel leeft, verleg je structureel en op de lange termijn je aandacht van de gelukskrakers naar de geluksmakers. Je laat het succes in je leven niet meer bepalen door de hoogte van je salaris of het type auto dat je rijdt, maar door ervaringen die je volgens wetenschappelijk onderzoek een duurzaam gevoel van geluk geven. Zo kun je volgens onderzoekers 40 procent van je geluksbeleving beïnvloeden.

Klinkt goed, toch? Maar hoe ziet zo’n intentioneel leven er concreet uit? Hoe zorg je ervoor dat je op de lange termijn je verlangens verlegt van gelukskrakers naar geluksmakers? Ik bedacht per geluksmaker een methode die ervoor zorgt dat ik met één beslissing in één klap duizenden beslissingen neem. Dat ik niet veldslag na veldslag vecht tegen afleiding, maar elke dag in één keer de oorlog win.

Ik noemde die zeven methodes voor duurzaam geluk vliegwielen. Die ietwat mechanische naamgeving moet ik misschien even toelichten. Stel je zo’n vliegwiel voor als een groot, zwaar rad, bijvoorbeeld dat van een waterpomp of een windmolen. In het begin kost het veel energie om dit rad in beweging te krijgen, omdat het stilstaat en de traagheid overwonnen moet worden. Maar elk duwtje dat je ertegen geeft, hoe zacht ook, draagt bij aan de beweging. Langzaam maar zeker begint het rad te draaien. Naarmate je langer blijft duwen, bouwt de energie zich verder op en blijft het rad steeds makkelijker in beweging. Op een gegeven moment ontwikkelt het vliegwiel een eigen momentum: de beweging die je eerder hebt gestart, houdt zichzelf gaande en wordt zelfs nog krachtiger met elke extra duw die je geeft.

Zo werkt het bij de vliegwielen voor een intentioneel leven ook. Door hun zelfversterkende effect leveren ze je steeds meer voldoening op. Na een moeilijk begin ervaar je door de acties uit het vliegwiel steeds meer geluk. Die positieve ervaring zorgt ervoor dat het steeds makkelijker wordt om je de nieuwe gewoontes eigen te maken. Zo brengen de vliegwielen je steeds terug naar wat je echt geluk geeft. Ja, af en toe raak je afgeleid, maar op de langere termijn hebben dominante succesdefinities steeds minder vat op je.

Sinds ik de zeven vliegwielen gebruik, ga ik optimistischer, tevredener, socialer en dankbaarder door het leven. Ik voel me niet meer zo gejaagd en heb vaker de rust om te genieten van een moment, zonder dat ik bedenk hoe ik die beleving kan laten renderen met likes en views van mensen die ik amper ken. Ik weet beter wat me gelukkig maakt en heb meer aandacht voor mijn familie, vrienden en mijn buurt. Natuurlijk laat ik me bij vlagen nog steeds afleiden door de gelukskrakers, maar de vliegwielen brengen me telkens terug.

De zeven vliegwielen voor een intentioneel leven

In Intentioneel leven deel ik die zeven methodes met jou, zodat ook jij op de lange termijn je aandacht kunt verleggen van gelukskrakers naar geluksmakers. Ik heb geprobeerd de effectiefste methodes zo beknopt en toegankelijk mogelijk op te schrijven. Je kunt dit boek in drie uur uitlezen, zodat je meer tijd overhoudt om daadwerkelijk met de vliegwielen aan de slag te gaan. Dit zijn de zeven gewoontes voor duurzaam geluk:

1. Omarm uitstelgedrag om vooruit te komen. Zoals je inmiddels weet, kost het ironisch genoeg vrijwel altijd moeite om te beginnen aan activiteiten die ons gelukkig maken. Leer over dit hobbeltje heen stappen en ontdek waar je allemaal toe in staat bent, zodat je makkelijker in actie komt.
2. Vind plezier in mislukkingen. Op ons werk en in onze vrije tijd zijn we vaak gericht op de externe beloning die onze inspanningen opleveren. Zo organiseren we onze eigen teleurstelling. We kunnen beter alles als een oefening zien. Dan krijg je meer gedaan en ervaar je meer voldoening.
3. Zoek innerlijke rust buiten jezelf. Je kunt alleen gelukkig zijn als je van betekenis bent voor anderen. Zoek daarom niet naar persoonlijk geluk, maar naar gedeeld geluk.
4. Durf de zoetsappigheid van dankbaarheid aan. Ja, het kan klef zijn, maar wie actief dankbaarheid beoefent, gaat tevredener, optimistischer, socialer, empathischer en minder jaloers en materialistischer door het leven.
5. Koop controle over je tijd. Vrijwel elke reclame verkoopt een valse belofte. Geef je geld niet uit aan statussymbolen, maar investeer liever in het vrijkopen van je tijd. Ontdek hoe je een financiële buffer kunt aanleggen en hoe geld je wél gelukkig maakt.
6. Kies wat je laat verslonzen. Het is onmogelijk om aan alle verwachtingen van het leven te voldoen. Leer vaker nee  zeggen en de prijskaartjes die daarbij horen te accepteren. Pas dan kun je echt rust ervaren.
7. Leg je waarden vast, desnoods op je lijf. Onderzoek wat je waarden zijn en welke keuzes daarbij horen. Met reflectierituelen kun je jezelf vervolgens aan die waarden herinneren. Zo weersta je de afleiding die elke dag op je afkomt en ervaar je steeds meer richting in je leven.

Ben je benieuwd wat deze vliegwielen precies inhouden en hoe je ze integreert in je leven? Ernst-Jan Pfauth vertelt er meer over in de masterclass Waar doe ik het voor?

Zijn boek Intentioneel leven is te bestellen via deze link of als add-on bij de Masterclass.