Waarom een leider ook een dichter moet zijn

Misschien heb je elektrotechniek gestudeerd of heb je jarenlang gewerkt aan logistiek, processen of supply chains. Toch zal leiderschap je op een dag iets anders van je vragen: je zult dichter moeten worden.

Het moreel van je team is geen detail

De reden heeft alles te maken met het moreel: de kracht, moed, motivatie, wil en het vertrouwen om door te zetten van een groep. In de geschiedenis van oorlogvoering blijkt moreel minstens zo doorslaggevend als wapens of strategie. Op cruciale momenten kan één soldaat die vlucht een massapaniek veroorzaken of kan één persoon die vertrouwen uitstraalt een hele groep weer in beweging brengen.

In Oorlog en vrede beschrijft Lev Tolstoj een beslissend moment in een veldslag. Prins Andrej raakt omsingeld door terugtrekkende soldaten. In een poging het tij te keren springt hij van zijn paard, grijpt hij de regimentsvlag en rent vooruit. Hij rent eerst alleen, dan beweegt een soldaat mee, dan nog een. Uiteindelijk stormt het hele bataljon achter hem aan.

Tolstoj is gefascineerd door kleine oorzaken met grote gevolgen. Hij laat zien hoe vertrouwen overdraagbaar is en hoe de innerlijke houding van een leider zich kan verspreiden naar anderen.

Wat is organisatiemoreel?

Moreel draait niet alleen om een moment van moed, het draait ook om overtuiging. Het gevoel dat wat je doet de moeite waard is, dat het eervol is en ergens voor staat.Mensen zijn bereid grote offers te brengen wanneer ze begrijpen waarom iets belangrijk is. Ze houden vol wanneer iemand woorden vindt voor wat anders vaag blijft. Ook in organisaties.

Organisatiemoreel is trots op wat er samen wordt gedaan en op jouw aandeel daarin. Het is het vertrouwen dat moeilijke taken te volbrengen zijn, dat het de moeite waard is om extra inspanning te leveren, dat anderen datzelfde voelen en dat je op hen kunt rekenen. Leiders spelen een belangrijke rol in het vormen van organisatiemoreel. Dat hoeft meestal gelukkig niet zo ver te gaan als mensen het slagveld op te sturen. Het vraagt niet om het letterlijk roepen van ‘vooruit, mannen’ of het zwaaien met een vaandel. De moderne leider vervult een andere rol: die van dichter.

Wat poëzie doet

Poëzie probeert met woorden ideeën in onze verbeelding te planten, zodat ze ons gedrag beïnvloeden. Ze vertrekt vanuit het besef dat hoe iets wordt gezegd minstens zo belangrijk is als wat er wordt gezegd.

De Romeinse dichter Horatius formuleerde het al scherp. Goede poëzie, zei hij, moet twee dingen zijn: utile en dulce. Bruikbaar en zoet of aantrekkelijk.

Utile – bruikbaarheid

Utile betekent dat woorden raken aan een echt probleem. Aan iets wat mensen daadwerkelijk belemmert. Dat vraagt inzicht in wat iemand dwarszit.

Daarvoor moet een leider zich verdiepen in de psychologische werkelijkheid van mensen. In waar ze vastlopen, waar hun energie weglekt, waar ze het overzicht verliezen. Woorden werken wanneer ze mensen helpen iets te begrijpen dat tot dan toe vooral verwarrend was.

Dulce – zoet/aantrekkelijk

Dulce betekent dat je iets prettig vindt: het is aantrekkelijk, verleidelijk. Je hoeft jezelf niet te dwingen om door te gaan omdat je weet dat het goed voor je is, maar gaat door omdat je dit ook echt wil. Het werk van J.K. Rowling is zoet in de betekenis die Horatius bedoelde. In plaats van dat ouders en leraren kinderen moesten aansporen om te lezen, en beloningen in het vooruitzicht moesten stellen om hen tot het einde van de pagina te krijgen, ontdekten zij dat ze sommige kinderen juist niet meer konden laten stoppen met lezen. Het was een van die momenten waarop iets waardevols, leren lezen, tegelijk ook onweerstaanbaar aantrekkelijk was.

Waarom goede leiders dichters zijn

Goede leiders zijn dichters omdat ze uit ontelbaar mogelijke boodschappen precies die woorden kiezen die mensen raken en in beweging zetten. Waarschijnlijk niet: de aandeelhouders zijn tevreden of onze koperen bekabeling is drie procent goedkoper dan die van de concurrentie. Maar woorden die helpen om te begrijpen waarom dit werk ertoe doet. Waarom het de moeite waard is om vol te houden. Waarom jouw bijdrage betekenis heeft. Hoe je meer kunt bijdragen en waarom je dit wil. Leiderschap vraagt dus om poëzie, omdat mensen betekenis nodig hebben. Woorden die richting geven, die hoop bieden, die complexiteit draaglijk maken.