Rustig maar, het komt niet goed

blog daniel

Om kalm te worden moeten we systematisch en op een intelligente manier elk sprankje hoop vernietigen. In plaats van onszelf gerust te stellen met allerlei optimistische gedachten is het volgens de stoïcijnse filosofen veel beter om dapper het allerergste onder ogen te zien en dat te aanvaarden.

De Stoa was een filosofische stroming die zo’n vierhonderd jaar lang populair was in het oude Griekenland en Rome, en die werd aangehangen door veel mensen uit alle lagen van de samenleving. Het had één groot en zeer praktisch doel: mensen leren hoe ze kalm en dapper konden zijn wanneer ze met grote angst of pijn werden geconfronteerd. Van alle filosofieën is het stoïcisme misschien wel de relevantste en bruikbaarste in het onzekere en paniekerige leven van vandaag.

Er kan op elk moment iets verschrikkelijks gebeuren. De standaardmanier die mensen gebruiken om ons op te vrolijken wanneer we ons ergens zorgen over maken, is te zeggen dat alles wel op zijn pootjes terecht zal komen: dat gênante mailtje wordt heus niet ontdekt, de verkoop zal echt wel verbeteren, er komt misschien helemaal geen schandaal...

Maar de stoïcijnen waren tegen deze aanpak, want ze geloofden dat zorgen ontstaan in de ruimte tussen wat we vrezen dat er kán gebeuren en hopen dat er zál gebeuren. En hoe groter die ruimte, hoe groter onze stemmingswisselingen. 

Wanneer we onze angsten onder ogen zien en ons voorstellen hoe het zou zijn als deze uitkomen, zullen we ons realiseren – en dit is heel belangrijk – dat we ze het hoofd kunnen bieden. We kunnen het aan, zelfs als we naar de gevangenis moeten, als we al ons geld zouden verliezen, als we publiekelijk te schande worden gemaakt, als onze geliefde ons zou verlaten en als dat gezwel kwaadaardig blijkt te zijn.

Meestal durven we niet meer te doen dan met dichtgeknepen ogen naar al die verschrikkelijke mogelijkheden kijken, waardoor deze ons voortdurend in hun sadistische greep houden. De Stoïcijnse filosoof Seneca raadde ons echter aan: ‘Om je minder zorgen te maken, moet je aannemen dat wat je vreest werkelijk zal gebeuren.’ Tegen een vriend die bang was dat hij naar de gevangenis zou worden gestuurd, zei Seneca botweg: ‘Iemand die het bestaan goed heeft begrepen, kan altijd verdragen om in de gevangenis te zitten.’ 

De stoïcijnen stelden voor dat we oefenen ons op het ergste voor te bereiden. We zouden bijvoorbeeld één week per jaar alleen oudbakken brood moeten eten en met maar één deken op de keukenvloer moeten slapen, zodat we niet zo bang meer zullen zijn om ontslagen te worden of naar de gevangenis te worden gestuurd. (Bekijk hier meer Stoïcijnse oefeningen)

Zoals de Stoïcijnse keizer en filosoof Marcus Aurelius zei, zullen we ons dan realiseren ‘dat er maar heel weinig voor nodig is om een gelukkig leven te leiden’.

Een goed stoïcijn doet elke morgen een praemeditatio: hij bereidt zich voor op alle afschuwelijke dingen die er in de uren die volgen, zouden kunnen gebeuren. In de woorden van Seneca: ‘Je bent als sterveling geboren en hebt stervelingen het leven geschonken. Dus je moet op alles voorbereid zijn, alles verwachten.’

Het stoïcisme is niets minder dan een intelligente generale repetitie voor een catastrofe. 

Deze tekst is afkomstig uit het boek Grote Denkers van The School of Life (Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar). Verkrijgbaar in onze winkel op het Frederiksplein 54.

In de Jaaropleiding: Grote Denkers leer je meer over de Stoïcijnen en vele andere belangrijke filosofen, psychologen en schrijvers uit de geschiedenis. Klik hier voor meer informatie. 

Recent entries