Zevkli Olmak ve Olmamak Uzerine

Konu tasarım ve dekorasyon olduğunda birini ‘zevksizlikle’ suçlamak ya da zevkli olmakla övünmek oldukça hileli ve tehlikeli hissettiriyor. Gerçek şu ki zevkler ve renkler tartışılmaz ve zaten kimse neyin zevkli olup olmadığını bilemez.

Fakat bu da fazla kolay ve tutkusuz bir yanıt gibi görünüyor. Oysa zevk meselesini hangi psikolojik mekanizmaların yönettiğini anlamaya çalışırsak bu önemli konuda bir ilerleme kaydedilebiliriz.

Neden böyle bir zevke sahibiz? Neden belirli stilleri çekici buluyor ve diğerlerinden uzak duruyoruz? Bunu yorumlamanın en iyi yolu telafi teorisinden faydalanmaktır. Hepimiz iç dünyamızda denge kurmakta zorlanırız ve içimizde eksikliğiniz duyduğumuz şeyleri telafi etme vaadi taşıyan stillere ilgi duyarız.

Örneğin, iç dünyalarında kaotik, disiplinsiz ve darmadağın hisseden insanlar sakin, sade ve dengeli bir iç tasarımı tercih etmeye yatkındırlar.

zevkli olmak 5

zevkli olmak 6

Aynı şekilde, aşırıya kaçan acımasızlığı, kesinliği ve teknoloji hayranlığıyla modern yaşamın aceleci temposuna fazlaca maruz kalmış ve bundan bunalmış insanların kırsalı ve doğayı hatırlatan, sıcak bir salaşlığa sahip stillere yakın hissetmeleri olasıdır.

zevkli olmak 7

zevkli olmak 8

Bu, zevklere dair bir açıklama olabilir ama ya ‘zevksizlik’? ‘Zevksizlik’ örneklerini ayrıştıran şey herhangi bir yönde aşırıya kaçmaktır: zevksizlik, belirli bir alanda ya da diğerinde keskin bir yetersizliğin sebep olduğu gereğinden fazla telafi çabasıdır. Psikolojik ya da fiziksel bir travmaya yanıt olarak ortaya çıkar.

Örneğin Ruslar ve Suudi Arabistanlılar yıllar içinde özellikle aşırıya kaçan ve şatafatlı zevksizlikleriyle ün saldılar: Riyad ya da Moskova’da Versailles’ın şişirilmiş bir versiyonu.

zevkli olmak 9

Bu pek de şaşırtıcı değildir: Komünizm altında aşırı yoksullukla geçen bir yüzyıl ve Suudi Arabistan’ın kurak çöllerinde zorlukla yaşanan binlerce yıl anlaşılır şekilde, açıkça hedefini ıskalayan umutsuz telafi arzuları yaratmıştır.

Ya da duygusal ‘zevksizliği’ düşünün: bahçede cüce heykelleri ile içeride şatafatlı ve mide bulandırıcı ölçüde şirin incik boncuğun olduğu türden.

zevkli olmak 10

Bu stil genellikle toplumdaki gelir düzeyi düşük, aşağılayıcı, yıpratıcı, kesinlikle misafirperverlik ya da nezaketten uzak bir iş yaşamı olan kişiler tarafından benimsenir. Bu talihsiz insanların bu yüzden dengeleyici şekilde evde şirin bir şeylere ihtiyaç duymalarında şaşılacak bir şey yoktur. Zevksizliğin her örneğinde bir zamanlar zor bulunan şirinlik, özgürlük, eğlence ya da refah gibi iyi bir niteliğin fazlaca hevesle kucaklanışına bakıyoruz.

zevkli olmak 11

Zevksizlik genellikle insanların midesini bulandırır ama bir kez kökenlerini anladığımızda bu şekilde yargılamak haksızca acımasız görünmeye başlar.

Bir insan açlıktan kıvranıyorsa, bu kadar çaresiz olmadığı bir zaman açıkça reddedeceği şeyleri hevesle yiyebilir ve çaresizlik içindeyken görgü kurallarını bir kenara bırakabilir; buna hepimiz anlayış gösterebiliriz. Pek güzel bir görüntü değildir ama asla onları suçlamayız çünkü neden böyle bir aceleyle midelerini doldurduklarını biliriz.

Benzer bir inceliği tasarımda talihsiz zevklerle karşılaştığımızda da göstermeliyiz. ‘Zevksizlikte’ kötü olan kişi değil, süslemeleriyle telafi etmeye çalıştığı geçmişte yaşanmış bir travmadır. Alay etmenin ya da sanat tarihi hakkında ders vermenin faydası yoktur.

zevkli olmak 12

Bu nedenle zevksizliğin çözümü politiktir. Zevk, insanlar takdir edildiklerinde, kaynaklar herkese yetebildiğinde ve çalışanları düzenli olarak aşağılamayan ve küçük düşürmeyen bir ekonomimiz olduğunda ortaya çıkar. Zevkliliği yaygınlaştırmak için gereken en önemli şey zevksizliğin kökenlerini barındıran çaresiz hayatların azalması için gösterilen çabadır.  

zevkli olmak 13

zevkli olmak 14

 

Recent entries