Modern Dünya Fazla mi Materyalist?

 

Modern toplumlar gereğinden fazla ‘materyalist’ olmakla eleştirilir. Bununla bir şeyler satın almakla gereğinden fazla ilgili olduğumuz kastedilir. Bu tam anlamıyla adil bir eleştiri sayılmaz. Materyalist olduğumuz doğrudur ama çok fazla şey satın aldığımız için değil, satın aldıklarımızın ruh halimiz üzerinde ki etkisine muazzam bir inanç duyduğumuz için. Sorun açgözlülüğümüz değil, iyimserliğimizdir.

Örneğin, belirli bir türde pırlanta yüzüğün uzun süren ve uyumlu bir ilişki sürdürebilmemizi sağlayacağına inanıyor olabiliriz.

 modern hayat 1

Ya da belirli türde giysilerle tüm dünyanın ilgisini ve övgüsünü üzerimizde toplayabileceğimize…. 

mocern hayat 2

 

Veya hafif bir içeceğin ailemizi bir araya getirmeyi başarabileceğine...

 modern hayat 3

 

Karmaşık psikolojik ihtiyaçlarımızın bir nesneye sahip olmakla karşılanabileceğine duyduğumuz inanç çağımızın en öne çıkan ve etkili özelliği. Maddesel şeylerin dönüştürücü kapasitesine atfettiğimiz derin itibar, antropologların fetiş nesneleri olarak adlandırdığı, günlük hayattaki büyük değişimleri öngörebildikleri, sorunlu ilişkileri tespit edebildikleri, ergenlere yetişkinliğe giden yolculukta yardım ettikleri, kederli insanların moralini yükseltebildikleri ya da aile içindeki gerilimleri çözüme kavuşturdukları düşünülen ahşaptan yapılma (genellikle çok yüksek miktarlara satılan) küçük nesnelere tapan Congo Basin’deki Bakongo ya da Songye insanlarının yaptığına benzer. Bakongolar ya da Songyeler gibi biz de fetiş nesnelerinin iç dünyamızdaki karmaşık ve anlaşılması zor meseleleri çözmekte başarılı olacağını umut ediyoruz. Güzel kokulu bir sabunun tüm kaygılarımıza son verebileceğini, zarif bir çantanın umutlarımızı tazeleyebileceğini, pahalı bir saatin ürkek çocuğumuzla ilişkimizdeki engelleri ortadan kaldırabileceğini hayal ediyoruz.

 modern hayat 4

Neredeyse tüm dinler materyal nesnelerden şu ya da bu şekilde faydalanmışlardır. Belirli türde mobilyalara, kıyafetlere, heykellere ve görsel ürünlere yatırım yapmışlar ve bunları ruhani görevlerinin tamamlayıcısı olarak görmüşlerdir. Materyal şekillere itimat etmek, manevi dönüşümlerin ancak manevi araçlarla mümkün olabileceğini önen süren inananlar tarafından zaman zaman topa tutulmuştur. Materyal nesneler ruhu iyileştirmek konusunda tümüyle işlevsiz olarak görülmüştür. 

Materyalizme yönelik bu tür dindar karşıtlık, ikonoklazm olarak bilinen sistematik yağmacılık ve yıkımın İngiltere, Kuzeybatı Avrupa kıyıları ve Almanya’nın bazı kısımlarında patlak verdiği Reform’un ilk yıllarında Avrupa’daki doruğuna ulaşmıştı. Materyalizmin spiritüel karşıtları zarif rahip cüppelerini yakmış, tabloları parçalamış, vaiz kürsülerini parçalayıp odun olarak kullanmış ve heykellerin başlarını kırıp dökmüşlerdi. Amaçları, maneviyatı hedefleyen herkesin materyal cisimlerden en ufak ilgiyi bile esirgemesi gerektiğini zorbalıkla göstermekti.

 modern hayat 5

 modern hayat 6

 

Ancak, çoğu dinin ana akımları bu kadar katı değildir. İlginçtir ki (tüketicilik konusunda kendi ikonoklastlarıyla mücadele eden) modern çağda, materyalizme bir yer vermişlerdir. Bazı işe yarar ikazlarla birlikte ‘iyi materyalizm’ diye bir şey olabileceğini ima etmişlerdir.

 

İyi materyalizm, iyi bir yaşamın genel bağlamı içinde materyal nesneler için hakiki ve dengeli bir yer arayışının ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Bazı ikonoklastar gibi, tüm materyal nesnelerin fuzuli, dolayısıyla da gülünç ve sakıncalı olduğu varsayımına kapılmamayı ama materyal nesnelerin büyüsel bir güçle karmaşık psikolojik çatışmalarımızı çözeceği hayaline de aldanmamayı gerektirir. İyi materyalizm materyal nesnelerin mutluluk, duygusal bağ, anlam ve zihinsel huzura ulaşmak için gereken ağır psikolojik çabayı kolaylaştırmaya katkıda bulunabileceğini ama asla bu çalışmanın yerini alamayacağını savunur.

 

Materyal nesneler günlük yaşamın gürültüsü içinde unutulup giden tutumları ve davranışları manevi benzetmelerle görselleştirerek temsil edebilir; dolayısıyla somutlaşarak ön plana çıkmalarını sağlayabilirler. Örneğin, bir Zen Budist kasesi, şekli ve tasarımıyla, kendisine bakan kişinin zihnini Zen inanç sisteminin bazı temel ilkelerine çevirebilir: tevazu, kusurların zarafetle kabul edilmesi, sadelik gibi. İnanan biri için belirli manevi fikirleri hatırlamak ve uygulamaya koymak, bu fikirlerin materyal bir temsili gözlerinin önünde durduğunda daha kolay olabilir.

 modern hayat 7

Benzer şekilde, bir Hristiyan için, Alplerdeki ahşap bir kilisenin dekorasyonu, hafifçe çarpık yerleştirilmiş oturakları ve duvarları, sunağın üzerinde duran naif Meryem yorumu ile tevazu ya da sebat gibi bazı fikirlerin, bir kitapta açıklanmalarına kıyasla daha kolay fark edilebilmelerini ve daha gerçek hale gelebilmelerini sağlayabilir. İçeride aradığımız huzur, dışarıdaki cisimlerle sağlam bir şekilde teşvik edilebilir. Böyle durumlarda, materyal nesneneler cesaret verici ve yüreklendirici olabilirler. Tasarımları içsel bir varış noktasını işaret eder ancak bu varış noktasına bizi götürmekte tek başlarına yeterli olamazlar. 

 

Materyal nesnelere dair bu felsefe, tüketici deneyimine de uygulanabilir. Seküler bir nesne de, tıpkı dini bir nesne gibi, önemli bir değerler dizisini temsil edebilir. Bu değerler, umut ya da cesaret, dürüstlük ya da incelik olabilir. Bu nesneler etrafımızda olduğunda, temsil ettikleri değerler zihnimizde daha sabit, dayanıklı ve ikna edici hale gelme ve içsel gelişimimizi destekleme şansına sahip olurlar. Belirli bir sandalye bir kabullenme tutumunu destekleyebilir, bir çift güneş gözlüğü  utangaç bir insanın içindeki özgüveni yeniden keşfetmesine yardım edebilir. Parlak renkli bir bluz kederli bir geçmişin yarasını sarmamıza yardımcı olabilir.

 

Yani, aslında mutluluğumuzda rolü olan materyal nesnelerin kendileri değildir. Göstereceğimiz çaba, kendimizin ve başkalarının ruhuna dokunmamız için her zaman asıl etkili olandır. Sakinlik bir yerden bir yere uçmakla veya bir jakuzi almakla sağlayabileceğimiz bir şey değildir. Uzun zamandır halı altına süpürülmüş olan kaygılarımızın kaynaklarını aylar boyu sabırla anlama çabamızın sonucu olabilir ancak. Benzer şekilde, arkadaşlık gazlı bir içeceği paylaşmakla kurabileceğimiz bir şey değildir kendimizi başkalarına açabilmek, savunmasızlığımızı onlara gösterebilmek ve bize anlatmak istediklerini hayal gücümüzle anlamaya çalışmakla mümkün olabilir ancak. Iyi bir aile yeni bir saat almakla kurulamaz, ergenliğin pek çok zorluğu karşısında sabır göstermeyi, kısa vadeli gerilimler ve çatışmalar doğurabilecek sınır koyma cesaretini gerektirir

 

Modern yaşam bunların pek çoğuna bizi hazırlamakta yetersiz kaldı. Materyal nesnelerden kaynağını alan sihirli çözümlere fazlaca inanmamız konusunda teşvik etti bizi. Nesnelerin her zamankinden daha büyük etkileri olabileceğine inanmamıza neden oldu. Bu da, belirli dönemlerde, bizi sözde açgözlülüğümüz yüzünden suçlu hissettiren faydasız ve öfkeli bir ikonoklazm doğurdu. Etrafımızdaki renklerin ve cisimlerin belirli bir biçimde oluşu, her gün gördüğümüz ve dokunduğumuz nesnelerin belirli bir ruhunun bir atmosferinin olması ruh halimizi büyük ölçüde etkileyebilir. Ancak güzellik bilgeliğin ancak bir uşağı olabilir, rehberi değil. Materyal yaşamı ne hor görmeli ne de kutsamalıyız: yatırım yaptığımız ve üretimi için kendimizi olduğu kadar gezegeni de yorduğumuz tüm bu nesnelerin daha iyi, daha yüce değerlere ulaşma konusunda bizi teşvik etme olasılığı en fazla olanları seçtiğimizden emin olmamız gerekir.

 

 

Recent entries