{"id":33262,"date":"2026-03-31T12:07:48","date_gmt":"2026-03-31T12:07:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.theschooloflife.com\/amsterdam\/?p=33262"},"modified":"2026-04-02T15:07:33","modified_gmt":"2026-04-02T15:07:33","slug":"waarom-reflectie-in-organisaties-zo-moeilijk-is","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.theschooloflife.com\/amsterdam\/blog\/waarom-reflectie-in-organisaties-zo-moeilijk-is\/","title":{"rendered":"Waarom\u00a0reflectie in organisaties zo\u00a0moeilijk is\u00a0"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n

Organisaties draaien tegenwoordig op snelheid. Vergaderingen volgen elkaar in hoog tempo op, acties zijn er om af te vinken en besluiten moeten snel genomen worden. Maar wat gebeurt er als er geen ruimte meer is om stil te staan bij wat we doen en waarom we dat eigenlijk doen?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Deze vraag houdt onze docent Barbara van der Steen al een tijd bezig. Ze besloot daarom naast haar werk als organisatieadviseur, trainer en executive coach een promotieonderzoek bij de Universiteit van Humanistiek te starten. Hiervoor dook ze de literatuur in en interviewde ze bestuurders\u00a0over hoe ze\u00a0naar reflectie kijken \u00e9n hoe ze ermee omgaan. Binnenkort verschijnt haar proefschrift \u2018Altijd aan, onderzoek naar leiderschap & reflectie in de praktijk; van een individueel streven naar resonantie en nataliteit\u2019. We interviewden haar over de belangrijkste inzichten die ze tijdens haar onderzoek heeft opgedaan.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Het lijkt effici\u00ebnt<\/h2>\n

\u201cHet tempo ligt\u00a0op veel plekken\u00a0hoog,\u201d vertelt Van der Steen. \u201cIn mijn eerste baan dacht ik al: hoe doen mensen dit?\u00a0Alles moest snel. Snel denken, snel reageren. En als je vragen stelde, werd dat al snel als vertraging gezien.\u201d<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201cEr was\u00a0bijna\u00a0een soort\u00a0<\/span>onuitgesproken norm dat je niet te diep moest nadenken,\u201d\u00a0<\/span>zegt ze. \u201cGewoon doen. Terwijl ik juist dacht: sommige vragen verdienen toch wat meer tijd.\u201d<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201cNa corona is dat eigenlijk alleen maar sterker geworden,\u201d zegt Van der Steen. \u201cWe zijn een soort Teams-marathon gaan lopen.\u201d<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Het lijkt effici\u00ebnt, maar ondertussen blijft er weinig ruimte over om stil te staan bij wat er eigenlijk gebeurt in het werk of in de samenwerking\u00a0en daar echt aandacht aan te geven.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dat gebrek aan verdieping riep bij haar vragen op.\u00a0Waarom nemen we\u00a0zo weinig tijd om terug te kijken op wat we doen? En wat gebeurt er met organisaties wanneer reflectie structureel ontbreekt?<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Resonantie en perplexiteit<\/h2>\n

Voor haar onderzoek werd ze ge\u00efnspireerd door het\u00a0werk van socioloog\u00a0Hartmut\u00a0Rosa. Hij introduceerde het begrip\u00a0\u2018resonantie\u2019:\u00a0de kwaliteit van een ontmoeting tussen mensen, waarin iets werkelijk binnenkomt en iets kan veranderen.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dat perspectief helpt om reflectie anders te bekijken.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201cIn organisaties wordt reflectie vaak heel instrumenteel ingezet,\u201d zegt Van der Steen. \u201cDan gaat het over evalueren of verbeteren. Maar reflectie kan ook gaan over wat er gebeurt in een ontmoeting. Wat\u00a0raakt je? Wat verandert er dan?\u00a0Dat vraagt om even terugschakelen naar een lagere snelheid en het toelaten van emoties en gevoelens. Zo voel je samen eerder\u00a0hoe het op een diepere laag resoneert.\u201d\u00a0Ook\u00a0gewoon even stil zijn en wat opschrijven\u00a0wat je ervaart, kan helpen volgens Van der Steen.\u00a0\u201cDat\u00a0kan\u00a0ook\u00a0ongemak met zich meebrengen. Zoals bijvoorbeeld een stilte al het gevoel kan losmaken dat je minder\u00a0<\/span>in control\u00a0<\/span><\/i>bent.\u00a0Maar juist dit ongemak kan waardevol zijn.\u201d<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Die gedachte sluit aan bij\u00a0de idee\u00ebn van de filosoof\u00a0John\u00a0Dewey.\u00a0Al in 1933\u00a0schreef hij over het belang van reflectie. Volgens hem ontstaat reflectie vaak uit momenten van verwarring of twijfel, juist dus die momenten dat instrumenteel denken ons niet verder kan helpen.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201cDewey\u00a0noemt dat perplexiteit,\u201d legt Van der Steen uit. \u201cDat is het moment waarop je denkt: h\u00e9, wat gebeurt hier eigenlijk? Je staat even stil. Je gaat niet alleen nadenken, maar ook voelen. Toch schieten we bij reflectie vaak direct in analyse. We willen begrijpen hoe iets zit. Terwijl de echte vraag is: wat vertelt deze ervaring ons?<\/span>
\nBijvoorbeeld: vanuit welk moreel kompas neem je een besluit? Of: wat zeggen je gevoelens en onderbuik hierover?\u201d<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Een derde filosoof die Van der\u00a0Steen inspireert, is\u00a0Hannah\u00a0Arendt.\u00a0<\/span>Hannah\u00a0Arendt\u00a0benadrukt dat reflectie niet alleen individueel is, maar ook iets wat in gemeenschap gebeurt.\u00a0Doordat de nadruk in onze maatschappij ligt op prestaties en\u00a0<\/span>groei,<\/span>\u00a0vatten we reflectie vaak individualistisch op. Het draait dan om\u00a0je persoonlijk te\u00a0\u2018verbeteren\u2019\u00a0zodat je nog productiever of effici\u00ebnter wordt. Terwijl\u00a0Arendt\u00a0zo treffend\u00a0laat zien\u00a0dat juist het samen stilstaan bij ervaringen en het samen ontdekken van nieuwe inzichten organisaties intelligenter maakt. Zij heeft het over\u00a0het belang van\u00a0nataliteit:\u00a0kan er iets nieuws geboren worden? En\u00a0over het belang van\u00a0pluraliteit:\u00a0is er sprake van verschillen en meerstemmigheid?\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Vier vormen van reflectie<\/h2>\n

Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dat reflectie vaak te smal wordt opgevat. Veel organisaties richten zich vooral op rationeel nadenken als ze reflecteren, terwijl reflectie meerdere dimensies heeft.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Je kan vier vormen van\u00a0reflectie\u00a0onderscheiden,\u00a0n zegt Van der Steen:<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n