Stress is achterhaald

blog bigbang2
Door Nnenna Onwuka

Denk eens aan een muis. Grijsbruin, kraaloogjes, best schattig. Deze muis woont niet in de muren van een Amsterdams pand, hoeft zich niet dagelijks tussen de muizenvallen door te manoeuvreren of vergiftigde kruimels van eetbare te onderscheiden. Deze muis is een gewone muis met een rustig bestaan en een fijn holletje in het korenveld.

Tot er op een dag een uil overvliegt. Hartslag hoog, bloeddruk hoog, immuunsysteem staat aan: de muis vlucht zijn holletje in. Eenmaal binnen weet hij niet wanneer hij weer naar buiten kan om veilig eten te zoeken. De buitenwereld interesseert hem überhaupt niet meer, ’s nachts houdt hij constant het ge-oehoe van de uil in de gaten, hij kijkt bewegingsloos voor zich uit en kan zich niet concentreren.

Onze muis heeft last van een verminderde eetlust, slaapproblemen, lusteloosheid, psychomotore remming en een verminderd vermogen om zich te concentreren. Voor ons zijn dit vijf van de negen symptomen van een depressie volgens de DSM, genoeg om de diagnose te stellen. De muis heeft het stresssyteem nodig om niet opgegeten te worden, maar het maakt hem depressief.

Terug naar de mens: een op de acht Nederlandse werknemers heeft burn-outklachten en nog veel meer mensen hebben andere stress-gerelateerde problemen. Op maandagavond 29 mei vertellen Wilma de Rek en Witte Hoogendijk ons het verhaal van stress en verklaren ze onze hedendaagse klachten aan de hand van de evolutionaire geschiedenis.

Stress bestaat langer dan wij. Wij zijn er namelijk ook pas heel kort. Als je de schaal 1 dag = 100 miljoen jaar hanteert, dan bestaat het heelal sinds 24 januari en is de mens zoals we hem nu kennen pas vandaag, 1 juni, gearriveerd, zo’n 40 seconden voordat ik dit schrijf. De eencelligen daarentegen zijn er al vanaf 27 april. Zij hebben al ruim een maand (x 100 miljoen jaar) de tijd gehad om een goed stresssysteem te ontwikkelen. Wanneer het te heet wordt, bieden hun eiwitten bescherming en gevaarlijke virussen worden bevochten. Dit is verder ontwikkeld bij de vissen in de ontwikkeling van een stressgevoel en stresshormonen en heeft voor alle dieren, tot wij om de hoek kwamen kijken, prima gewerkt.

Het stresssysteem dat wij hebben is niet gemaakt voor de abstracte en chronische stressveroorzakers waar wij vandaag de dag mee te maken hebben. Deze bestaan simpelweg te kort om effect te hebben op onze evolutie. Al vanaf de agrarische revolutie sleutelen we aan de aarde in plaats van dat we onszelf aan haar aanpassen. Nu blijkt dat dit onze rust niet ten goede is gekomen. De digitalisering heeft ons overspoeld met informatie, onze cultuur draait om presteren en perfectie, en we zijn intelligent genoeg irrationele angsten te hebben. Geen van die problemen wordt opgelost door stresshormonen of hartkloppingen en ook een actief immuunsysteem of slaapproblemen bieden geen uitkomst bij deadlines of familieruzies.

Helaas kunnen wij zelfs met al onze 30 day yoga challenges en kamilletheetjes niet tegen dit stresssysteem op. Wel kunnen we zorgen dat ontstressen zo min mogelijk nodig is door stressvolle situaties bij voorbaat te vermijden. Ons biologische stressysteem kunnen we niet veranderen, onze omstandigheden vaak wel.

Wilma de Rek en Witte Hoogendijk spraken op 29 mei voor The School of Life in de Oude Lutherse Kerk. Ze hebben gezamenlijk het boek Van big bang tot burn-out geschreven (Uitgeverij Balans).

Recent entries