Frans de Waal

blog dierenslimmer2
Door Maria Janssens

Apen zijn het leukst. Als mij één ding duidelijk werd tijdens de special met Frans de Waal op 6 december in de Westerkerk was dit het wel. Ook de olifant die na het inspecteren van de verf op zijn hoofd in een olifantgrote spiegel in zijn mond ging kijken, scoorde hoog op de schaal van leukheid. ‘Je bent je zo bewust van de binnenkant van je mond, maar kunt het nooit zien,’ legde Frans de Waal ons uit. Toen ik na de lezing thuis een spiegel passeerde, liet ik mezelf stiekem even mijn tanden zien.

Maar de apen waren het leukst; de chimpansee die zand op de andere Chimpansee gooide, de hongerige aap die de verzadigde aap bij de les hield bij het binnentrekken van de kist en natuurlijk de kapucijnaap die woedend werd omdat hij een stukje komkommer kreeg, terwijl een ander kapucijnaapje een druif kreeg voor hetzelfde werk.

Waarom zijn de apenfilmpjes zo grappig? Natuurlijk omdat we onszelf herkennen in de apen. Ze laten een ongepolijste versie van de emoties zien die we zelf altijd aan het verbergen zijn.

Antromorfisme, dieren als mensen zien en behandelen, was een tijd lang verboden in de wetenschap. Tot twintig à dertig jaar geleden, was de enige geoorloofde verklaring voor het gedrag van dieren dat het voortkwam uit instinct of het resultaat was van een simpel leerproces. Frans de Waal draaide het om: als een dier op dezelfde manier op een situatie reageert als een mens, dan is de meest aannemelijke verklaring dat er ook daadwerkelijk iets ‘soortgelijks’ gebeurt.

Deze theorie past bij de manier waarop we automatisch naar de apenfilpmjes keken. We kunnen niet naar dieren kijken, zonder aan onszelf te denken. Ze mogen dan wel net zo goed in staat zijn in elkaar na doen, samen te werken, empathie te voelen en oneerlijkheid te herkennen. En ze mogen dan wel veel beter zijn in andere dingen zoals verborgen nummertjes op een schermpje aanraken of echolocatie. Maar zelfs wanneer we dit accepteren vinden we ze eigenlijk vooral interessant om wat ze ons over onszelf leren.

‘Wat kan jij van dieren leren?’, was dan ook de vraag die aan het begin van de avond werd gesteld. Het antwoord van Frans de Waal was duidelijk: ze laten ons zien dat wij een normaal resultaat zijn van de evolutie. We beschouwen onszelf dan wel als het toppunt ervan, maar we zijn helemaal niet zo uniek.  

Hoe overtuigend dit ook was, we kunnen er niet omheen onszelf al maatstaf te nemen. Je zou zeggen dat nederigheid op zijn plaats is, maar hoe bijzonder zijn we dat we kunnen erkennen dat we helemaal niet zo bijzonder zijn!

Waarschijnlijk hebben chimpansees ook een gevoel voor humor, vertelde Frans de waal ons aan het einde van de avond. Ik stel me voor dat een chimpansee ons hartelijk zou uitlachen als deze zag dat we naar zijn soort keken om onszelf te kunnen zien.

Of is dit toch iets dat alleen mensen kunnen?

Recent entries